Την Τετάρτη 10 Φεβρουαρίου διεξήχθη στο Ελσίνκι της Φινλανδίας η Baltic Sea Action Summit (BSAS) με στόχο τη δημιουργία πρακτικών και συγκεκριμένων δράσεων εκ μέρους των Βαλτικών κρατών για την προστασία της Βαλτικής Θάλασσας. Κατά την διάρκειά της οι επικεφαλείς των εθνικών αντιπροσωπειών ανέλαβαν συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την προώθηση του προς επίτευξη στόχου. Η Ρωσία συμμετείχε στη Διάσκεψη εκπροσωπούμενη από τον πρωθυπουργό, Vladimir Putin.

Η BSAS είναι συστατικό στοιχείο ενός ευρύτερου μορφώματος για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Βαλτικής Θάλασσας που εντάσσεται στο πρόγραμμα για τις περιφερειακές Θάλασσες του UNEP. Παρά, όμως, το ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας που εγκαθιδρύει, τα περιβαλλοντικά προβλήματα από την μεταφορά ενεργειακών πόρων παρέμεναν με αποτέλεσμα τα τελευταία χρόνια ο συγκεκριμένος υδάτινος όγκος να θεωρείται από τους πιο περιβαλλοντικά βεβαρημένους και η Βαλτική Θάλασσα να κερδίζει επάξια τον τίτλο της πιο “βρόμικης” θάλασσας του κόσμου. Αποφασίστηκε, λοιπόν, το 2007, περαιτέρω ενίσχυση του ήδη υπάρχοντος συστήματος με την δημιουργία ενός οδικού χάρτη, ενός σχεδίου δράσης που θα αναγνωρίζει τα προβλήματα και θα επεμβαίνει για την αποκατάστασή τους πιο γρήγορα και αποτελεσματικά. Δημιουργήθηκε έτσι το BalticSea Action Plan, το οποίο επισήμως θα συνεδρίαζε πρώτη φορά σε ανώτερο επίπεδο το 2010 με την μορφή της Baltic Sea Action Summit, κατά την διάρκεια της οποίας οι αρχηγοί των συμβαλλομένων κρατών, στελέχη επιχειρήσεων και βιομηχανιών καθώς και μέλη περιβαλλοντικών ΜΚΟ και της κοινωνίας των πολιτών θα ανέπτυσσαν τις οπτικές και τις προθέσεις τους για το μέλλον και την σωτηρία της Βαλτικής Θάλασσας μέσα από το σύστημα που εγκαθίδρυσε η Helsinki Convention.

Την Ρωσία εκπροσώπησε ο πρωθυπουργός της Vladimir Putin, ο οποίος στην ομιλία του επικεντρώθηκε σε τρία πολύ σημαντικά σημεία για τη χώρα του. Πρώτον, τόνισε την ανάγκη αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας στη Βαλτική Θάλασσα, με σεβασμό πάντα στην ανάγκη ύπαρξης ενός πραγματικού και αειφόρου μοντέλου ανάπτυξης και ότι η Ρωσία έχει προβεί σε σημαντικές δράσεις για την αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ισορροπίας της Βαλτικής (εδώ πρέπει να τονιστεί ότι η Ρωσία διαθέτει από τις μικρότερες ακτογραμμές στην Βαλτική αλλά λόγω της μεταφοράς από τα λιμάνια της ενεργειακών πόρων συμβάλλει κατά πολύ στην χειροτέρευση της οικολογικής ισορροπίας της περιοχής). Επιπλέον, υπογράμμισε την προσπάθεια της χώρας του να συγχρονίζει τα μεγάλου επιπέδου ενεργειακά σχέδια της (συμπεριλαμβανομένων και αυτών για την ανάπτυξη νέων κοιτασμάτων) με τις απαιτήσεις των αγορών. Τόνισε, μάλιστα, ότι παρά το γεγονός ότι λόγω οικονομικής κρίσης η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας έχει μειωθεί, εντούτοις, αναμένεται στο τέλος να αυξηθεί, κάτι που σημαίνει ότι η Ρωσία πρέπει να δραστηριοποιηθεί για να καλύψει αυτό το κενό. Επιπρόσθετα, ανέφερε ότι η βασική δομή της παγκόσμιας ενεργειακής κατανάλωσης, παρά την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών ενέργειας, για τα επόμενα 15-20 χρόνια θα παραμείνει στις σημερινές της μορφές, δηλαδή θα συνεχίσει να στηρίζεται στα ορυκτά καύσιμα. Τέλος, ένα ιδιαίτερο θέμα εξαιρετικά σημαντικό για την Ρωσία είναι αυτό της κατασκευής του αγωγού Nord Stream που μεταφέρει φυσικό αέριο από τη χώρα στη Γερμανία. Εδώ πρέπει να επισημάνουμε ότι αγωγός αυτός είναι από τους σημαντικότερους για τη Ρωσία, καθώς είναι ο πρώτος και σπουδαιότερος που μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο προς χώρες της Ε.Ε. χωρίς την μεσολάβηση άλλων κρατών, όπως στις άλλες περιπτώσεις που πρόκειται για πρώην Σοβιετικές χώρες και συχνά ανακύπτουν προβλήματα (π.χ. ρωσο-ουκρανικές διαμάχες για φυσικό αέριο). Έτσι, ο Ρώσος πρωθυπουργός, θέλοντας να τονίσει πόσο σύννομος με τις επιταγές της περιβαλλοντικής προστασίας είναι ο εν λόγω αγωγός, αναφέρθηκε στην περιβαλλοντική του αξιοπιστία, τονίζοντας ότι από τη λειτουργία του θα ενισχυθεί η ενεργειακή σταθερότητα στην Ευρώπη. Μάλιστα, δεν δίστασε να επαναλάβει ότι μέχρι στιγμής πάνω από 100 εκατομμύρια ευρώ έχουν δοθεί για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του αγωγού (που καλύπτει 40.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιφάνεια) και ότι το έργο χαρακτηρίζεται από διαφάνεια και περιβαλλοντική ασφάλεια. Οφείλουμε να διευκρινίσουμε εδώ ότι το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων αυτών καθώς και η μελέτη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων έγινε από κονδύλια και με την βοήθεια ειδικών από την Ε.Ε. Κλείνοντας την ομιλία του, ο Putin, αφού αναφέρθηκε με συντομία στις συζητήσεις της Κοπεγχάγης για την μετα-Κιότο εποχή, κάλεσε όλα τα κράτη-μέλη της HELCOM να συνεργαστούν για να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο η προστασία του περιβάλλοντος της Βαλτικής Θάλασσας.

Εκτίμηση
Στόχος της δυναμικής παρουσίας του Ρώσου πρωθυπουργού στην BSAS ήταν σίγουρα η σύσφιγξη των σχέσεών της χώρας του με τις χώρες της Βαλτικής Θάλασσας και ιδιαίτερα αυτές που συμμετέχουν στην κατασκευή και εκμετάλλευση του αγωγού Nord Stream, σημαντικού πολιτικού και επιχειρηματικού σχεδίου της Ρωσίας. Για άλλη μια φορά, ο Putin προσπαθεί να βγάλει την χώρα του από την περιβαλλοντική αφάνεια των προηγούμενων δεκαετιών στην περιβαλλοντική αναγνώριση του 21ού αιώνα. Η σύγχρονη Ρωσία έχει ανάγκη να δείξει την πραγματική εκ βαθέων αλλαγή της, είτε αυτή εκφράζεται με τον οικονομικό της εκσυγχρονισμό, είτε αυτή εκφράζεται μέσα από την επίδειξη ενός πιο φιλοπεριβαλλοντικού προσώπου. Δεν πρέπει, όμως, να τρέφουμε αυταπάτες. Η Ρωσία συνεχίζει να θεωρεί το περιβάλλον θέμα δεύτερης κατηγορίας, το οποίο υπάρχει για να της προσφέρει «πόντους» στην αδυσώπητη πολιτική και ενεργειακή σκακιέρα του πλανήτη. Όσο χαρισματικοί και εμπνευσμένοι και αν είναι οι περιβαλλοντικοί λόγοι των κεφαλών της Ρωσικής Ομοσπονδίας, δεν κρύβουν ποτέ ότι στόχος της ρωσικής «αρκούδας» είναι η εξυπηρέτηση των ενεργειακών της στόχων και των ευρύτερων γεωπολιτικών και γεωοικονομικών επιδιώξεων. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Ρωσία ασκεί την περιβαλλοντική πολιτική των υδρογονανθράκων, προκειμένου η περιβαλλοντική νομιμοποίηση και ακτινοβολία που θα αποκομίσει να αποτελέσει το άρμα για αποδοτικότερα ενεργειακά deals. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο, που σχεδόν η μισή ομιλία του Putin αναφερόταν στον Nord Stream και την σημασία του για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού στην Ευρώπη. Μάλιστα, η έμφαση στο κόστος των περιβαλλοντικών μελετών ιδιαίτερα σε χαλεπούς οικονομικούς καιρούς καταδεικνύει τη ζωτική σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια της Ρωσίας. Εδώ πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι η Ρωσία δεν διαθέτει ακόμα αυτήν την περιβαλλοντική τεχνολογία για την κατασκευή περιβαλλοντικά φιλικών αγωγών και ότι η ευρωπαϊκή βοήθεια ενισχύει τη δυνατότητα της Ρωσίας να αναπτύξει σχετική τεχνολογία. Παρ’ όλα αυτά θα ήταν άδικο να μην αναγνωρίσουμε ότι η Ρωσία τα τελευταία 2 χρόνια είναι η χώρα-«έκπληξη» όσον αφορά στη ρητορική της περιβαλλοντικής προστασίας. Η στάση της στη Διάσκεψη της Κοπεγχάγης και οι κατά καιρούς δράσεις και λεγόμενα των δύο ισχυρών ανδρών της έχουν κάνει την μεγαλύτερη σε έκταση, βιοποικιλότητα, ενεργειακούς πόρους και ακτογραμμή χώρα του κόσμου παράδειγμα περιβαλλοντικών προθέσεων για όλες τις αρκετά αναπτυσσόμενες προς αναπτυγμένες χώρες του πλανήτη. Περιβαλλοντικών προθέσεων που ταυτόχρονα ικανοποιούν και τις πιο ρεαλιστικές οικονομικές, ενεργειακές και πολιτικές επιδιώξεις-στόχους της χώρας. Αναλογιζόμενοι, ότι η χώρα κατέχει και την μερίδα του λέοντος ως προς τις ζώνες εθνικής κυριαρχίας επί του Αρκτικού Κύκλου και των τεράστιων ενεργειακών πόρων αυτού, ένα νέο ενεργειακό Ελντοράντο με περιβαλλοντική χροιά (made in Russian terms) σύντομα θα είναι γεγονός.